Şifa Bahçesi

Maydanoz Akdeniz ülkelerinin bitkisidir. İspanya, Yunanistan, Fas, Türkiye,
Cezayir ve Tunus’ta bol miktarda yabani maydanoz bulunmaktadır.
Yetiştiriciliği M.Ö. 4000 yıllarına dayanır. Literatüre göre 2000 yıldan
fazla zamandır kültürü yapılmaktadır. Eski eserlerde Mısırlıların,
Romalıların ve Yunanlıların maydanozu hoş kokusu nedeniyle ürettikleri,
tıbbi ve baharat bitkisi olarak kullandıkları bilinmektedir.

Eski Romalılarda askerler mitolojik inanışları nedeniyle maydanozu ölümün bir
işareti olarak algılamışlar ve uzak durmuşlardır. Günümüzde ise maydanoz
hemen hemen tüm dünya ülkelerinde kültür sebzesi olarak üretilmekte ve
tüketilmektedir.

Bilimsel adındaki (Petroselinum crispum Mill.) “petro” eski yunancada kaya
manasına gelmektedir ki, bitki kayalık yerlerde yetiştiği için bu isim
verilmiştir. Selinum ise yine eski yunancada bitkinin ismi olan “selinon”
dan gelmektedir. Türkçe’deki maydanoz yine yunancadaki “Maïntanos” dan
gelmektedir.

Akdeniz ülkesi bitkisi olan maydanoz kök ve yapraklarından yararlanmak
amacıyla üretilir. Birçok ülkede olduğu gibi ülkemizde de 12 ay boyunca
pazardan eksik olmayan maydanoz yemek, salata ve mezelerde garnitür olarak
kullanılırken köklerinin de bazı yemek ve çorbalarda kullanıldığı
belirtilmektedir. Üreticilere yıl boyunca sürekli gelir sağlayarak ekonomik
gelirde önemli bir yer tutar.

Maydanoz bir provitamin A (Beta karoten) kaynağıdır. Bu özelliği ile görme
gücüne, kılcal damar sistemine, adrenal bezine ve tiroid bezine iyi gelir.
Yapraklarında uçucu yağlar (apiole, myristicin, limonene, eugenol,
1,3,8-p-menthatriene), flavonoidler (apigenin), protein, klorofil ve
glikozit, köklerinde ise uçucu yağ, şeker, müsilaj ve glikozit vardır.
Yapraklar vitamin (A,C,K), demir, potasyum, kükürt, kalsiyum, magnezyum ve
klorin yönünden zengindir. Bir tutam maydanoz günlük C vitamini ihtiyacının
çoğunu karşılar. Maydanoz suyundaki yüksek klorofil miktarı kanı arttırarak
oksijeni metabolize eder ve böbreklerin, karaciğerin, idrar yollarının
temizlenmesine yardım eder. Sindirim enzimlerini uyararak sindirim
rahatsızlıklarını dindirir. Ince barsaktaki peristaltik hareketleri
arttırır. Mide ve barsaklarda gaz birikmesini önler. Toksinlerin vücuttan
atılmasını sağlar, kanı temizler. Kansızlık, mesane iltihaplanması, kum,
romatizma, böbrek taşı, tansiyon, şişmanlama ve damar sertliğine karşı
etkilidir. Yaprakları idrar söktürücü olarak kullanılır. Ayrıca, iltihaplı
yaraların iyileşmesine yardım eder, aybaşı sancılarını keser. Cinsel
istekleri artırıcı (afrodizyak) özelliği vardır. Kökleri de aynı özelliklere
sahiptir. Taze yaprakların aşırı tüketimi papağan ve diğer kuşlar için
toksik etkileri nedeniyle tehlikeli olabilir.

Maydanoz Ağustos-Eylül ayları arasında, beyaz renkli çiçekler açan, kazık
köklü, 30-100 cm boylarında, iki yıllık otsu bir bitkidir. Ilk yıl bir
yaprak rozeti, ikinci yıl ise bir gövde meydana getirir. Gövdeleri dik,
tüysüz, köşeli, içi boş ve çok dallı, yaprakları saplı, parçalı ve koyu
yeşil renklidir. Yaprakları tüysüz, yeşilimsi, esmer renkli, armut şeklinde
ve özel kokuludur.

Maydanoz bitkisinin tüm organları, özellikle de tohumları önemli oranda
eterik yağ içerir. Yapraklar düz ve kıvırcık olmak üzere iki formdadır. Düz
yapraklı çeşitlerde yapraklar 3-5 parçalı ve kıvrımsızdır. Çeşide göre açık
veya koyu yeşil renkli olan yaprakların ucu hafif sivridir. Kıvırcık
yapraklı çeşitlerde ise yapraklar kıvırcık ve daha etlidir. Kıvırcık
yapraklı çeşitlerde yaprak verimi daha fazladır. Kök maydanozlarda ise
yapraklar genelde düzdür. Ülkemizde yetiş-tirilen maydanoz çeşitleri
genellikle düz yapraklı (italyan tip) çeşitlerdir.

Yaprak maydanoz çeşitlerinde kök, düz, iç kısımları etli ve beyaz dokulu,
ince ve uzun kazık kök şeklindedir. Kökler 70-80 cm derine gider. Kök
maydanozlarda ise kök şalgam şeklindedir.

Maydanoz, ülkemizde ticari olarak Akdeniz, Ege ve büyük çaplı olarak Marmara
bölgesinde üretilirken, uygun iklim koşullarında bütün bölgelerimizde küçük
çaplı olarak yetiştirilir.

Soğuk bölgelerde bölge şartlarına göre ilkbahar ile soğukların başladığı
sonbahar dönemi arasında da yetiştirilebilir. Ilıman iklime sahip Akdeniz,
Ege ve Marmara bölgelerinde bütün yıl boyunca maydanoz yetiştiriciliği
yapı-labilmektedir.

Maydanoz toprak istekleri bakımından seçici değildir. Rutubetli ve sulak
toprakları sever. Hafif karakterli, bitki besin maddelerince zengin bütün
topraklarda yetişebilir. Ancak derin bünyeli topraklarda çok iyi sonuç
verir.

Maydanoz üretimi tohumların doğrudan tarlaya ekilmesi şeklinde yapılır. Ege
ve Akdeniz gibi yaz mevsimi kurak geçen bölgelerde yetiştirme tavalarda,
Marmara gibi rutubetli, yağışlı geçen bölgelerde ise düz tarlada şeritler
halinde yapılır.

Maydanoz, tohumları en zor ve en uzun sürede çimlenen sebzelerdendir. Tohum
ekimi m²’ye 1-1.5 gram tohum (1 dekar alana 1-1.5 kg tohum) hesabıyla
yapılır. Tohum ekim derinliği 1-1.5 cm’dir. Pazar için yapılan üretimlerde
düz tarlada sıra arası 35-40 cm olmalıdır. Tohum ekimi sırasında toprak
tavının yeterli olmasına özen gösterilmelidir. En ideal tohum ekim zamanı
Ege bölgesinde Mart ayının ilk haf-tasıdır. Tohum ekiminden yaklaşık 20-25
gün sonra çimlenme ve çıkış başlar. Tohumların homojen bir şekilde
çimlenebilmesi için bu dönemde sulama işlemi çok dikkatli olarak
yapılmalıdır.

Maydanoz üretiminde yapılması gereken en önemli işler yabancı ot temizliği
ve sulamadır. Yabancı ot gelişimini engellemek amacıyla tava şeklinde
yapılan üretimde tava aralarının ve tava sırtlarının çapalanması el ile
yapılır. Düz tarla üretiminde ise sıra aralarının çapalanması gerekir.
Maydanoz bitkisi ilk devrelerde çapaya çok hassastır. Bu nedenle çapa yapma
yerine otların elle alınması daha çok uygulanır. Bitki gelişimi hızlı olunca
toprak yüzeyini kapatan bitkiler yabancı ot gelişimine olanak tanımazlar.

Maydanozda özellikle ekimden önce verilen yanmış çiftlik gübresi, verimi
arttırmaktadır. Gübrelemenin yetiştiricilik yapılan tarlanın toprak analiz
ra-poruna göre yapılmasına özen gösterilmelidir. Toprak pH’sının 5.8 ile 7.3
arasında olması tavsiye edilmektedir. Fakat pH 6.0′dan düşükse, kireç
uygulaması bitki gelişimi açısından yararlıdır. Maydanoz üretiminde
gereğinden fazla ve hasattan hemen önce verilen nitrat formundaki azot,
bitkide nitrit formunda kaldığından tüketiciler açısından büyük sakıncalar
oluşturmaktadır. Ayrıca artan N (azot) dozları C vitamini içeriğini
azaltırken, protein içeriğini ise arttırmaktadır. Birim alanda artan bitki
sayısı ile bitki protein miktarının arttığı da belirtilmektedir.

Çeşide ve mevsime bağlı olarak tohum ekiminden 60-70 gün sonra bitkiler
hasat olgunluğuna gelirler. Bu dönemde bitkiler 15-20 cm boy almıştır. Hasat
sabahın erken saatlerinde ve bitkilerin toprağın 1-2 cm üzerinden biçilmesi
suretiyle yapılır. Ilk biçimden 20-25 gün sonra ikinci biçim yapılır. Yılda
6-7 biçim yapılabilir. Maydanozda verim genelde demet olarak belirlenir. Bir
yıl boyunca yapılan üretimde m²’den toplam 80-100 demet, dekardan da 70-90
bin demet maydanoz alınabilmektedir. Mevsime göre demet kalınlığının
farklılığı göz önüne alınırsa, 2-4 ton/da en ideal verim ortalamasıdır.

Kaynaklar:
1.Castleman M, 2001. The New Healing Herbs. Rodela Inc. St. Martin’s Press.
USA.
2.Vural H, D Eşiyok ve I Duman, 2000. Kültür Sebzeleri (Sebze Yetiştirme),
E. Ü. Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü, Bornova Izmir.
3.http://www.bitkisel-tedavi.com/bitki/bit-ki(m).htm
4.http://www.lokman-hekim.com/mayda-noz.htm
5.http://www.viable-herbal.com/singles-/herbs/s450.htm
6.MatthewJ,2001.http://www.ifr.bbsrc.ac.uk/EUROFEDA/listfandveg.doc

–
“Düşüncenin, isteğin ve iradenin olmadığı yerde özgürlük olmaz; Fakat
özgürlüğün olmadığı yerde düşünce, istek ve irade sözkonusu olabilir.”
JOHN LOCKE
http://mtnslm.wordpress.com
http://arkabahceniz.blogspot.com
http://blog.milliyet.com.tr/dusunceplatformu
http://groups.google.com.tr/group/dusunceplatformu